Zabytki Sakralne

BOJANICE

Najwcześniejsze informacje o kościele w Bojanicach, obecnie p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej, pochodzą z listu czynszowego z 1370 roku. Kościół wymieniony został przez Georgius, aitarista in Ludwici villa w 1514 roku.

Od 1654 roku do 16 czerwca 1839 roku był kościołem katolickim. Budowla została przebudowana w początku XVIII w. W 1799 roku budowla powiększona została od północy o zakrystię. Kościół jest murowany, o ścianach nośnych z kamienia łamanego, na planie prostokąta, salowy, z prosto zamkniętym prezbiterium przykrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Obiekt kryty jest dachem dwuspadowym z ośmioboczną sygnaturką (posadowioną w 1520 roku) zwieńczoną hełmem. W 1966 r. kościół był remontowany.

 

 

 

 

BOLEŚCIN

Kościół filialny pw. Św. Józefa w Boleścinie. Nazwa miejscowości pochodzi od założyciela tej wsi - Bolety. Boleścin oznacza zatem wieś Bolety, co może być także zdrobnieniem od imienia Bolesław i pojawia się po raz pierwszy w r. 1193.
Boleścin także uiszczał dziesięcinę klasztorowi Kanoników Regularnych na Piasku, co potwierdzają papież Celestyn III i w 1223r. biskup wrocławski Wawrzyniec.
Boleścin, ze względu na swoje położenie na starożytnej drodze z północy na południe, z Legnicy do Krakowa i bliskości ze Świdnicą rozwijał się prężnie. Kres temu położyła wojna trzydziestoletnia (1618-1648), która doprowadziła do totalnego zniszczenia wsi. Ponieważ wojnę przeżyło niewielu mieszkańców wsi, do odbudowy Boleściwa zabrano się dopiero wiele lat po wojnie i to za sprawą rodziny Schulzów. Heinrich von Schulz, burmistrz Świdnicy, jako właściciel Boleścina, odbudował wieś, a żona jego syna Johanna Heinricha von Scholtz, szlachcica i konsula Świdnickiego , ufundowała dla nielicznych katolików nawy kościół, wzniesiony w r. 1675 i poświęcony św. Józefowi, który pod koniec XIX w. podupadł w całkowitą ruinę. Po jego rozebraniu wybudowano, nowy kościół murowany.
Obecna budowla wzniesiona została w 1909 roku (data czytelna na chorągiewce) w miejscu ewangelickiego, drewnianego kościoła. Wcześniejsza świątynia wzniesiona w konstrukcji drewnianej, odnotowana w inwentarzu Lutscha, ufundowana została w 1536 roku przez braci Wiganda i Hansa von Sachenkirch dla gminy ewangelickiej. W 1785 roku budowla ta określona została jako ,,Kapelle”. Do roku 1945 kościół w Boleścinie należał do Gogołowa, jako kościół filialny, a ten z kolei, jako Mater adiuncatae, obsługiwany był przez proboszcza w Wirach. Wnętrze kościoła odmalowano w r. 1990.
 

Obecna budowla o formach neoromańskich jest założona na planie prostokąta z salowym wnętrzem i pięciobocznie zamkniętym prezbiterium. Od południa przylega kaplica na planie kwadratu, od północnego wschodu - zakrystia na planie litery „L”. Nawa kryta jest dachem czterospadowym z drewnianą sygnaturką, prezbiterium dachem dwuspadowym. Mur otaczający cmentarz przykościelny pochodzi z okresu przebudowy obecnej świątyni. Na jego licu umieszczono pochodzące z poprzedniego kościoła płyty epitafijne.

 

 

BYSTRZYCA GÓRNA

Kościół parafialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, wzmiankowany był po raz pierwszy w źródłach w 1376 roku. Od czasów wprowadzenia reformacji do 1654 roku kościół pełnił funkcję kościoła ewangelickiego. Reliktem średniowiecznej, pochodzącej z XV wieku budowli (wiadomo, że dzwon fundowany był w roku 1487) jest wieża, przebudowana i zwieńczona hełmem cebulastym z 1617 roku. Obecna bryła kościoła pochodzi z 1854 roku. Kościół restaurowany był w 1955 r., rozbudowany w 1985 r. Na zewnątrz kościoła wmurowano interesujący zespół nagrobków z XVI i XVII w.

 

 

 

 

 

 

GOGOŁÓW

Kościół p.w. św. Marcina wymieniony został w 1219 roku w rejestrze nuncjusza Gotharda. W tymże roku potwierdzone zostało nadanie kościoła w dokumencie biskupa Wawrzyńca „in Glogov decimas perpetuo possidendas circa Nemchi” oraz w dokumencie biskupa Wawrzyńca wydanym na prośbę opata Witosława z 1223 roku.

Obecna budowla kościelna wzniesiona została w XV wieku. W 1538 roku kościół została poszerzony o kaplicę od południowego wschodu, od południa powiększony w XVIII wieku, remontowany w 1877 r. i 1959 r. Jest to budowla orientowana, murowana z kamienia łamanego, jednonawowa, z prezbiterium pierwotnie kwadratowym krytym sklepieniem krzyżowym, poszerzonym o dodatkowy chór od południa. Kościół kryty jest dachem dwuspadowym z ośmioboczną sygnaturką nad korpusem nawy.

 

 

 

 

 

GRODZISZCZE

Wieś łańcuchowa nad Piławą, zaliczana do najstarszych na Śląsku. W XI-XII w. istniała tu kasztelania (przeniesiona później do Świdnicy), wymieniana w słynnej „srebrnej bulli” papieża Hadriana IV w 1155r. Zachowały się pozostałości grodziska w zakolu rzeki niedaleko centrum wsi.

Aż do r. 1810 miejscowość należała do kolegiaty św. Krzyża we Wrocławiu. W średniowieczu była własnością Kanoników Regularnych. Potwierdził to Papież Celestyn III 9 kwietnia 1193r. Wśród wymienionych wtedy posiadłości znalazł się Grodec z dziesięcinami. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 3 października 1259r., Biskup Tomasz rozstrzygnął wtedy długotrwały spór, toczący się pomiędzy Kanonikami a kapłanem z Grodis, o dziesięcinę. Kolejna wzmianka pochodzi z 22 marca 1315r. Proboszcz Herbord z Grody, potwierdza dokument wystawiony dla rycerza Kiliana von Haugwitz z Zagórza (zamek Grodno). Według regestu dziesięcinnego nuncjusza Galharda z r. 1335 parafia Gredes należała do dekanatu świdnickiego.


Obecny kościół, w najstarszych częściach budowli, pochodzi z połowy XVI w., a świadczą o tym napis między dwoma herbami nad drzwiami zakrystii, płyta grobowa z 1534r. w ścianie za głównym ołtarzem i renesansowa chrzcielnica z piaskowca z 1585r. Jest to kościół murowany z kamienia, w stylu gotycko-renesansowym, przebudowywany w XVIII i XIX wieku, orientowany, salowy, z kwadratowym prezbiterium, nakrytym sklepieniem krzyżowym, oraz dwuspadowymi dachami z ośmioboczną sygnaturką na kalenicy. We wnętrzu kościoła zasługują jeszcze na uwagę: gotycki portal z zakrystii z piaskowca i żelazne drzwi z XVI w. oraz stacje „Drogi Krzyżowej”. Zachowały się 3 dzwony i barokowe organy z 1783r., które zbudował Johann Jakobus Michale Burger z Nysy, a przebudowa w 1925 r. słynna świdnicka firma organowa Schlag u. Solne. W latach 1997-1998 prospekt organowy i organy przeszły kapitalny remont, przeprowadzony staraniem parafii i VEESO ( Stowarzyszenie dla Badania i Zachowania Śląskich Organów z Niemiec), współfinansowany przez niemieckie MSW i Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej. O wysokich walorach muzycznych instrumentu świadczy fakt, iż na tych właśnie organach nagrywana była ścieżka dźwiękowa do filmu o Janie Pawle II pt. "Renesansowy Psałterz". Kościół parafialny w Grodziszczu wielokrotnie gościł artystów z Polski, Niemiec, Litwy, Rosji, Ukrainy, Litwy, Węgier, Czech, Słowacji, Włoch. Młodzi muzycy w ramach Międzynarodowych Kursów Muzyki Kameralnej w Krzyżowej pod kierownictwem Pani Mechtild Ortschig prezentowali swój talent muzyczny w kościele Św. Anny. W 1988 roku przełożono pokrycie dachowe, w roku 1991 nałożono nowe tynki zewnętrzne, a w roku 1996 odmalowano wnętrze, zachowując z poprzedniego malowania (1978r.), namalowany przez śp. Ks. Kazimierza Medyka, wizerunek Chrystusa - Pankratora.
Mur z kamienia łamanego okalający cmentarz pochodzi z XVI wieku, dekoracja trójkątnego frontonu bramy jest XVII-wieczna. Zachowane piwnice oraz partie przyziemia plebanii wskazują na budowę pierwotnego budynku w XVI wieku, przebudowywanego w XVIII i XIX w.

 

KRZYŻOWA

Kościół filialny w Krzyżowej otrzymał wezwanie Św. Michała Archanioła w I pół. XVIII wieku. Wzmiankowany był po raz pierwszy w 1335 roku w rejestrze dziesięcin nuncjusza Gallhardusa de Caecenbus jako Capella Crissoviensis.

Prawdopodobnie w 1555 roku został przejęty przez protestantów, którym odebrano świątynię 17.12.1653 roku. Obecny kościół gotycki wzniesiony w pocz. XVI w., po pożarze w 1846 roku został odbudowany w roku 1848. Kościół jest orientowany, murowany z kamienia łamanego, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, całość kryta wspólnym dachem dwuspadowym z drewnianą dzwonnicą.

 

 

LUTOMIA DOLNA

Kościół parafialny Przemienienia Pańskiego, wzmiankowany w 1318 roku w rejestrze czynszowym Gabriela z Rimini, fundowany był w I połowie XIV wieku przez braci Christiana i Heinricha Atze auf Stoschendorf i Petzolda von Betschow auf Kupfersdorf.

Źródła podają także informację o dotacji z 1348 roku. Obecna budowla wzniesiona została ok. 1476 roku, przebudowywana w latach 1613 i 1689, restaurowana w latach 1903 i 1959. Kościół jest orientowany, salowy z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, kryty dachem dwuspadowym z sygnaturką nad korpusem nawy. Nad nawą znajduje się malowany, drewniany strop, stalle i ambona z końca XVII wieku, na ścianie herbowy nagrobek Petzolda de Betsch (zm. 1350).

 

 

MAKOWICE

Kościół filialny Św. Katarzyny (dawniej parafialny Św. Marcina) wzmiankowany był po raz pierwszy w 1372 roku. Budowla obecna wzniesiona została na przełomie XV i XVI w.

Obudowana w 1596 roku (data na szczycie wschodnim, odnosząca się również do daty konsekracji świątyni). Z tego okresu pochodzą; attyka powtarzająca schemat śląskiej attyki wczesnorenesansowej, portal kruchty oraz sgraffita na ścianach zewnętrznych. Data 1712 na chorągiewce sygnaturki wskazuje kolejny etap rozbudowy kościoła, który był ponadto restaurowany w końcu XIX wieku i remontowany w 1966 roku. Kościół pierwotnie był jednonawowy. Obecna budowla jest orientowana, wzniesiona z kamienia łamanego, na planie krzyża greckiego. Dach kościołu jest dwuspadowy, na skrzyżowaniu korpusu z transeptem znajduje się sześcioboczna drewniana wieżyczka. Wnętrze nakryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Elewacje ozdobione są geometryczną dekoracją sgraffitową, a od zachodu bogaty renesansowy portal. We wnętrzu znajdują się rzeźba św. Anny Samotrzeciej i nagrobki XVI-XVII w. Pomiędzy kościołem a pałacem istniała niegdyś bezpośrednia komunikacja. Plan krzyża greckiego może wskazywać na jego funkcję nekropolii rodowej.

 

 

 

 

MODLISZÓW

Kościół obecny, wzniesiony w XIV w., przebudowany został w XVI w., restaurowany był w XIX w., a remontowany w latach 1966-1968 r. Budowla jest orientowana, murowana z kamienia, jednonawowa, z wyodrębnionym prezbiterium i sygnaturką na kalenicy dwuspadowego dachu. W szczyty: wschodni nawy i prezbiterium oraz zachodni wmurowane zostały trzy kamienne krzyże pokutnicze
 

 

 

 

 

 

 

MOKRZESZÓW

Kościół filialny p.w. Św. Jadwigi - Kapelle wzmiankowany był po raz pierwszy w 1268 roku jako filialny kościoła w Pełcznicy.
Budowla obecna wzniesiona została w XIV wieku, restaurowana na przełomie XIX i XX wieku, remontowana w 1965 roku. Kościół jest murowany z kamienia, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, od południa dostawiona została kwadratowa wieża, w wyższych kondygnacjach przechodząca w ośmiobok, kryta hełmem. Kościół p.w. Św. Jadwigi - KapelleBudowla w całości kryta jest sklepieniem sieciowym (nawiązującym do sklepienia fary w Świdnicy - data na chórze 1517 r. podana w inwentarzu Lutscha może odnosić się do przesklepienia budowli). Fasada zachodnia zwieńczona jest późnogotyckim szczytem sterczynowym.

 

 

 

 

 

 

PSZENNO

Kościół parafialny p.w. Św. Mikołaja wzmiankowany był w registrze nuncjusza Galharda w 1243 roku. Najstarsze fragmenty budowli pochodzą z około połowy XIV w. (1335 r.?). W 1491 roku kościół był przebudowany.

Na sklepieniu znajdowała się inskrypcja odnoszącą się do prac z 1522 prowadzonych przez Jakuba Droschiusa. Kościół częściowo zniszczony został przez pożar w 1834 roku, odbudowany w latach l838-I855. Po zniszczeniach wojennych restaurowany w 1946 i 1968 roku. Budowla jest orientowana, założona na planie prostokąta z prostokątnym prezbiterium. Do ściany zachodniej dostawiona została czworoboczna wieża.

 

 

 

WITOSZÓW DOLNY

Najwcześniejsza informacja dotycząca kościoła parafialnego p.w. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (wcześniej pod wezwaniem św. Mikołaja i Katarzyny) w Witoszowie Dolym pochodzi z 1268 roku, kiedy to książę Władysław podarował zakonowi klarysek z Wrocławia między innymi kościół w Witoszowie wraz z przyległościami.


W dokumencie z 1318 roku wymieniony jest proboszcz Theodor z Witoszowa. Obecny kościół wzniesiony został ok. 1300 roku, dobudowa wieży i sklepienie nawy pochodzi sprzed połowy XVI w. W murze obwodowym. powyżej sklepienia nawy kościoła zachowało się szereg strzelnic pochodzących z okresu inkastelacji kościoła z tego czasu. Kościół był remontowany w 1846 roku, restaurowany w 1959 roku. Budowla jest murowana, jednonawowa, z prostokątnym prezbiterium. Od zachodu kwadratowa wieża została zwieńczona wczesnorenesansową attyką (po 1530 roku), powtarzającą formy zwieńczenia zamku w Ząbkowicach. Kościół kryty jest sklepieniem sieciowym. W południowej ścianie znajduje się gotycki kamienny portal z bogatą dekoracją roślinną, wyposażenie barokowe z XVIII w.

strony internetowe Wałbrzych HM sp. z o.o. www.hm.pl | hosting www.hb.pl